Położenie parafii

Parafia Zegrze leży na północny wschód od Warszawy, nad rzeką Narew, około 30 km od Stolicy, przy trasie Nr 61, biegnącej z Warszawy przez Pułtusk do Suwałk, a dalej na Litwę, Łotwę i do Estonii. Inne drogi przecinające parafię biegną z Serocka do Nowego Dworu – droga Nr 623, z Legionowa przez Dębe do Nasielska – droga Nr 621, i z Borowej Góry do Nasielska – droga Nr 622. Parafia położona jest w centrum Niziny Mazowieckiej, na skraju Wysoczyzny Ciechanowskiej, obramowującej wspólnie z Wysoczyzną Płocką, Międzyrzeczem Łomżyńskim, Wysoczyzną Siedlecką! Rawską – Kotlinę Warszawską. Północnym skrajem Kotliny Warszawskiej płyną połączone wody Narwi i Bugu. To one stanowią w przeważającej mierze granicę parani od wschodu, południa i zachodu. W 1963 roku zostały one spiętrzone zaporą w Dębem, w wyniku czego powstało Jezioro Zegrzyńskie.16 Teren parafii jest na ogół równinny, lekko falisty, urozmaicony łagodnymi wzniesieniami i pasmami podmokłych obniżeń. W miejscu gdzie Wysoczyzną Ciechanowska dochodzi do pradoliny Narwi widnieją erozyjne, malownicze wąwozy. Ze względu na słabe, piaszczyste gleby, naturalną szatę roślinną stanowił tu bór sosnowy wchodzący w skład Puszczy Białej. Uzupełniały go dąb, jarzębina, brzoza, lipa, olsza i wierzba. Wyniszczenie lasów nastąpiło w latach 1795?1807, w okresie, kiedy teren ten znajdował się w zaborze pruskim. Parana pozostaje pod wpływem klimatu morsko – kontynentalnego. Najniższy opad roczny jest poniżej 550 mm. Średnia roczna temperatura wynosi 8,3°C. Okres wegetacyjny trwa 200-220 dni. Liczba dni z przymrozkiem to 100-110 dni. Liczba dni mroźnych 30-50 Lato trwa 90-100 dni Zima trwa 80-85 dni. Wielu rolników specjalizuje się w uprawach sadowniczych. Bliskość rynku zbytu w dużym mieście, jakim jest Warszawa, stwarza także dobre warunki do uprawy warzyw w tunelach foliowych. Część miejscowej ludności zatrudniona jest w ośrodkach wypoczynkowych nad Zalewem Zegrzyńskim, które po okresie załamania wznawiają swoją działalność. Terytorium parafii ie zachował się akt erekcyjny parafii Zegrze, trudno powiedzieć więc dokładnie jakie terytorium zajmowała w chwili powstania. Zapiski z 1367 roku mówią, że pleban z Zegrza pobierał dziesięciny ze wsi otaczających późniejszą Warszawę. W tamtym czasie parafia graniczyła z terenami należącymi do diecezji poznańskiej, a nawet posiadała przywileje we wsiach do niej należących. Nie wiadomo dokładnie jaką parafia Zegrze miała powierzchnię. W Ziemi Zakroczymskiej 87% parafii miało powierzchnię do 100 km2, przeważały parafie do 50 km2 – 54%. Była z pewnością, podobnie jak i obecnie, przeciętną, znajdującą się w grupie typowych parafii w tamtych czasach. Podobnie jak obecnie graniczyła z parafiami Serock, Pomiechowo i Nasielsk. Dokładne dane pochodzą dopiero z 1775 roku z protokołu wizytacyjnego ks. plebana Fabiana Daniłowskiego, który pisał: „Kościół wsi Zegrze, niegdyś miasteczkiem zwanej, leży w województwie Mazowieckim, w Ziemi Zakroczymskiej. Kościoły insze bliskie Zegrza są: najprzód w Serocku miasteczku królewskim o pół mili tylko, drugi w Nieporęcie o ćwierć mili, trzeci w Wieliszewie o małe pół mili. Kościół Zegrski sam w sobie parafialny do inszej diecezji nieprzytykający, najbliżej Serock miasteczko królewskie mający, leży nad samą Narwią i Bugiem do Zakroczymia o mil 4 płynącymi, którymi wszelkie drzewa i statki do Gdańska spuszczane bywają. Za Narwią z Bugiem złączoną są dwie wioski do tegoż kościoła parafialnego należące: Rynia Xiężnej Imci Czartoryskiej Kanclerzyny Wielkiej Litewskiej i Zagroby JW. Imci Pana Krasińskiego Oboźnego Wielkiego Koronnego, do których najtrudniejszy bywa przewóz na wiosnę. Dp parafii zegrskiej osiem wiosek należy: Zegrz, Skubianka, Jachronka, Izbica, Dębe, Wola, Rynia i Zagroby. Te dwie ostatnie w Ziemi i powiecie Warszawskim. Inne wszystkie w Ziemi Zakroczymskiej, w powiecie Serockim. Całej tej parafii wzdłuż jest mila i ćwierć, wszerz pół mili najwięcej.” Pleban z Zegrza pobierał też dziesięcinę z Powielina i Żerania. Terytorium parafii nie uległo znaczniejszym zmianom w XIX wieku. Parafii przybyły jednak nowe wsie, powstałe prawdopodobnie w drodze kolonizacji obszarów leśnych i pustek. Już w XIX wieku powstały kolonie: Borowa Góra, Ludwinowo, Karolino, Marynino, Stanisławowe. Pod koniec wieku XIX powstała wieś Bolesławowo. Jeszcze na początku XX wieku, kiedy istniał drewniany most na Narwi w Zegrzynku, mieszkańcy wsi Rynia przychodzili na nabożeństwa do kościoła w Woli Kiełpińskiej.

W 1966 roku kiedy parafię obejmował ks. Roman Słupecki, należały do niej następujące wsie: Bolesławowo, Borowa Góra, Dębe, Dębinki, Dosin, Guty, Izbica, Jachranka, Jadwisin, Karolino, Kępiaste, Ludwinowo Dębskie i Ludwinowo Zegrzyńskie, Marynino, Skubianka, Stanisławowe, Stasi Las, Szadki, Wola Kiełpińska, Wola Smolana, Zegrze Północne, Zegrze Południowe, Zegrzynek. Najdalej położonymi wsiami od kościoła były: Jadwisin, Ludwinowo Dębskie, Stanisławowe, Dębe – po 7 km i Zegrze 8 km. Parana graniczyła z parafiami Serock, Smogorzewo, Nasielsk, Pomiechowo w diecezji Płockiej i z parafią Wieliszew w diecezji Warszawskiej. Terenem spornym pomiędzy parafią Zegrze a parafią Wieliszew, stało się w latach powojennych Zegrze Południowe, należące dawniej do Dóbr Zegrze, a oddzielone od terenu parafii Narwią i położone bliżej kościoła w Wieliszewie. Ksiądz biskup dekretem z dnia 3 października 1969 roku, na wniosek Kurii Metropolitalnej Warszawskiej, powierzył duszpaster- stwo nad Zegrzem Południowym od dnia l listopada proboszczowi parafii Wieliszew. Jednak już w 1971 roku przywrócona została parafii Zegrze opieka duszpasterska nad Zegrzem Południowym. W 1992 roku Stolica Apostolska utworzyła nowe diecezje w Polsce i w związku z reformą nastąpiła zmiana granic parafii. Zegrze Południowe zostało wcielone do parafii Wieliszew w diecezji warszawsko-praskiej. 21 stycznia 1993 roku została erygowana w Zegrzu Północnym parafia garnizonowa, którą tym samym wyłączono z parafii Zegrze. Od roku 1993 do parafii Zegrze należą wsie: Bolesławowo, Borowa Góra, Dębe, Dębinki, Dosin, Guty, Izbica, Jachranka, Jadwisin, Karolino, Kępiaste, Ludwinowo Dębskie i Zegrzyńskie, Marynino, Skubianka, Stanisławowe, Stasi Las, Szadki, Wola Kiełpińska, Wola Smolana i Zegrzynek. Od wschodu i południa granicę parafii wyznacza obecnie rzeka Narew (Zalew Zegrzyński), za którą znajduje się diecezja warszawsko-praska. Od południa parafia graniczy z garnizonową parafią w Zegrzu, od północy z parafiami Serock, Smogorzewo, Nasielsk, zaś od zachodu z parafią Pomiechowo.

Źródło: Zegrze Wola Kiełpińska – Dzieje parafii i okolic. Anna i Marian Kurtyczowie, Wola Kiełpińska 2001